بررسی میزان اعتیاد اینترنتی در بین دانش آموزان دبیرستان های شهر ایلام در سال تحصیلی 95-96

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

چکیده

گستردگی استفاده از اینترنت و کامپیوتر در جامعه به ویژه در بین کودکان و نوجوانان و عدم نظارت صحیح والدین، موجب شده است اعتیاده اینترنتی رشد فزاینده ای داشته باشد، این نوع اعتیاد می تواند تاثیر منفی بر عملکرد تحصیلی و اجتماعی کودکان و نوجوانان داشته باشد، پژوهش حاضر به بررسی وضعیت اعتیاد اینترنتی به عنوان یک آسیب در بین دانش آموزان مقطع متوسطه شهر ایلام پرداخته است، شرکت کنندگان در این پژوهش شامل دانش آموزان پسر و دختر دبیرستانی در سال تحصیلی(95-96) می باشد، به این منظور تعداد 583 پرسشنامه به روش پیمایش و براساس روش تصادفی طبقه بندی در دبیرستان های شهر ایلام در بین دانش آموزان توزیع شده است. پرسش نامه ساختار یافته ی پژوهش شامل سه قسمت است: پرسش نامه اطلاعات دموگرافیک که در آن عوامل فردی اجتماعی نظیر: سن، جنس، مقطع، رشته تحصیلی، تحصیلات والدین، میزان آشنایی با کامپیوتر و اینترنت مورد سوال قرار می گیرد. پرسش نامه نحوه استفاده از اینترنت که: مدت زمان هر بار اتصال به اینترنت، سن شروع استفاده از اینترنت و کامپیوتر، وسیله اتصال به اینترنت، چگونگی استفاده از اینترنت، هدف و بخش مورد استفاده در اینترنت را بررسی می کند. برای بررسی اعتیاد اینترنتی از نسخه فارسی پرسش نامه یانگ استفاده شده است. نتایج با استفاده از نرم افزار SPSS مورد تحلیل قرار گرفتند.
نتایج به دست آمده نشان داد میزان اعتیاد در بین دانش آموزان پسر از دختران بالاتر و اعتیاد اینترنتی دانش آموزانی که مادران تحصیل کرده و شاغل داشتند از سایر دانش آموزان بالاتر بود، اعتیاد اینترنتی برحسب مقطع و رشته تحصیلی نیز متفاوت بود و دانش آموزان مقطع متوسطه اول و رشته فنی و حرفه ای بالاترین میزان اعتیاد اینترنتی را به خود اختصاص داده بودند، دانش آموزانی که از کامپیوتر بجای تبلت و موبایل برای رفتن به اینترنت استفاده می نمودند کمترین میزان اعتیاد اینترنتی را داشتند، میزان اعتیاد در دانش آموزانی که به تنهایی از اینترنت استفاده می نمودند نسبت به سایرین بالاتر بود.

تازه های تحقیق

یافته‌ها

در پژوهش حاضر، از مجموع 583 دانش‌آموز، (5/65 درصد) پسر و (5/34 درصد) دختر بودند و میانگین سنی نمونه‌ها برابر 21/15 بود.

7/40 درصد گروه نمونه در مقطع اول متوسطه، 5/48 درصد در سوم متوسطه و فقط 8/10 درصد در مقطع پیش‌دانشگاهی تحصیل می‌کردند. بیشترین فراوانی متعلق به رشتۀ عمومی با 8/40 درصد بود و 8/15 درصد گروه نمونه در رشتۀ تجربی، 4/15 درصد در رشتۀ انسانی، 8/14درصد در رشتۀ ریاضی، 4/8 درصد در رشته‌های فنی و حرفه‌ای و در نهایت فقط 8/4 درصد در رشتۀ کار و دانش مشغول به تحصیل بودند. میانگین معدل نمونه برابر 16.89 است. در بین گروه مادران، به ترتیب تحصیلات دیپلم و زیر دیپلم (9/55 درصد)، فوق دیپلم (1/33 درصد)، لیسانس (3/10 درصد) و فوق لیسانس (7/0 درصد)، بیشترین فراوانی را به خود اختصاص داده است. در بین گروه پدران، (‌4/37) درصد تحصیلات دیپلم و زیر دیپلم، 12 درصد لیسانس، 4/2 درصد فوق لیسانس و فقط 2 نفر تحصیلات دکترا داشته­اند. 8/63 درصد از دانش‌آموزان اظهار داشته­اند که آشنایی متوسطی با کامپیوتر دارند. 5/23 درصد آنان آشنایی خوبی با کامپیوتر داشته (ترکیب گزینه­های زیاد و خیلی زیاد) و فقط 6/12 درصد آشنایی اندکی با کامپیوتر دارند (جمع خیلی کم و کم). بیشتر دانش‌آموزان (7/70 درصد) آشنایی زیادی با اینترنت داشته‌اند و 6/26 درصد در حد متوسط و 7/2 درصد  به میزان کمی(ترکیب خیلی کم و کم) با فضای مجازی آشنایی دارند.

بیشترین فراوانی سن شروع استفاده از کامپیوتر(4/45 درصد)، متعلق به قبل از10سالگی می‌باشد و 30 درصد افراد نمونه 10 تا 12 سالگی، حدود 21 درصد 12 تا 14 سالگی، 2/2 درصد 14 تا 16 سالگی و 4/1 درصد بعد از 16 سالگی استفاده از کامپیوتر را آغاز کرده‌اند.

8/35 درصد افراد بین 1 تا 2 ساعت، حدود 33 درصد کمتر از یک ساعت، 18 درصد بین 2 تا 3 ساعت و 4/13 درصد بیش از 3 ساعت در روز به اینترنت وصل شده‌اند. 6/86 درصد آنان اظهار داشته‌اند که کمتر از 3 ساعت به اینترنت وصل می‌شوند. میانگین زمان هر بار اتصال به اینترنت 4 ساعت و 52 دقیقه بود و دامنۀ استفاده از اینترنت در هر بار اتصال، از کمتر از یک ساعت تا 9 ساعت متفاوت بود. حدود 35 درصد دانش‌آموزان، از بیش از یک وسیله (کامپیوتر، لپ تاپ و تلفن همراه) برای استفاده از اینترنت بهره می‌گیرند. حدود 30 درصد از افراد فقط با تلفن همراه، 6/22 درصد با لپ تاپ و حدود 12 درصد با کامپیوتر رومیزی به اینترنت وصل می­شوند. اولویت اول نیمی از دانش‌آموزان در استفاده از اینترنت تفریحی بوده است و 4/43 درصد با هدف ارتباطی و درصدهای خیلی کمی با هدف علمی و اجتماعی وارد فضای مجازی می‌شوند. در اولویت دوم، دو سوم (2/67 درصد) هدف آنها از استفاده از اینترنت تفریحی، 5/16 درصد ارتباطی، 8/11 درصد علمی و 5/4 درصد اجتماعی می‌باشد. در اولویت سوم، حدود 43 درصد با انگیزۀ تفریحی، 2/25 درصد علمی، 3/21 درصد ارتباطی و 3/10 درصد با هدف اجتماعی وارد اینترنت می‌شوند. در کل هدف اکثر دانش‌آموزان در درجۀ اول استفاده تفریحی و سرگرمی بوده و استفاده‌های علمی و اجتماعی در درجۀ آخر می‌باشد.

در اولویت اول، گروه نمونه، 47 درصد از بازی‌های آنلاین استفاده می‌کنند، 5/23 درصد در پی دانلود عکس و فیلم و 18 درصد در پی چت و ارتباطات هستند، 6/8 درصد جستجوی علمی می‌کنند و حدود 3 درصد نیز از اخبار بهره می‌گیرند. در اولویت دوم، حدود 29 درصد از بازی‌های آنلاین استفاده می‌کنند، 2/26 درصد درصدد دانلود عکس و فیلم و 4/20 درصد نیز در پی چت و ارتباطات هستند و حدود 4/15 درصد جستجوی علمی و حدود 9 درصد نیز اخبار را انتخاب می‌کنند. در اولویت سوم، 5/40 درصد بازی‌های آنلاین، 4/25 درصد چت و ارتباطات، 8/15 درصد جستجوی علمی، 8/11 درصد دانلود عکس و فیلم و 5/6 درصد نیز اخبار را انتخاب می‌کنند. در کل، دانش‌آموزان در درجۀ اول بازی‎های آنلاین، در درجۀ دوم دانلود عکس و فیلم و بعد چت و ارتباطات را بیشتر از همه استفاده می‌کنند.

نیمی از دانش‌آموزان در وضعیت عادی استفاده از اینترنت هستند و در واقع اعتیاد اینترنتی ندارند، 44 درصد در معرض خطر ابتلا به اعتیاد اینترنتی هستند و فقط 7/5 درصد وابستگی شدیدی به اینترنت دارند و معتاد اینترنتی به حساب می‌آیند. 44 درصد افراد در معرض خطر اعتیاد اینترنتی هستند که این مقدار زنگ خطری برای والدین و مسئولین آموزشی است. میانگین کلی اعتیاد به اینترنت نمونه، برابر 03/40 می‌باشد.

 

1-  بین اعتیاد به اینترنت و سن دانش‌‍‌آموز ارتباط معنادار آماری وجود دارد.

مطابق یافته­های جدول شمارۀ 1 می­توان گفت که با بالاتر رفتن سن، اعتیاد به اینترنت تا حدی کاهش می‌یابد و برعکس با کاهش سن، میزان اعتیاد به اینترنت تا حدودی افزایش می­یابد؛ پس نتیجه می­گیریم که اعتیاد به اینترنت در سنین بالا کمتر است و در سنین پایین بیشتر مشاهده می‌شود.

 

جدول شمار‌ۀ (1): بررسی رابطۀ اعتیاد به اینترنت و سن

متغیر وابسته

ضرایب و سطح معناداری

سن

اعتیاد به اینترنت

ضریب همبستگی اسپیرمن

14/0-

سطح معناداری (Sig)

001/0

 

2- بین اعتیاد به اینترنت و معدل ترم قبل دانش‌آموز ارتباط معنادار آماری وجود دارد.

با استناد به نتایج جدول شمارۀ 2، مقدار سطح معناداری (064/0=Sig) بیشتر از 5 درصد خطاست؛ بنابراین بین اعتیاد به اینترنت و معدل ترم قبل دانش‌آموز ارتباط معنادار آماری وجود ندارد و فرضیۀ تحقیق رد می‌شود.

جدول شمارۀ (2): بررسی رابطۀ اعتیاد به اینترنت و معدل ترم قبل

متغیر وابسته

ضرایب و سطح معناداری

معدل ترم قبل

اعتیاد به اینترنت

ضریب همبستگی اسپیرمن

077/0-

سطح معناداری (Sig)

064/0

3- بین اعتیاد به اینترنت و سن شروع استفاده از کامپیوتر دانش‌آموز ارتباط معنادار آماری وجود دارد.

با توجه به نتایج جدول شمارۀ 3 می‌توان گفت، هر چقدر سن شروع استفاده از کامپیوتر کمتر باشد، اعتیاد به اینترنت بیشتر خواهد بود و برعکس هر چقدر سن شروع استفاده از کامپیوتر بالاتر باشد، میزان اعتیاد به اینترنت کاهش می‌یابد. در واقع دانش‌آموزانی که در سنین پایین­تر از کامپیوتر استفاده می‌کنند، به نسبت بالاتری احتمال اعتیاد به اینترنت در آنها وجود دارد؛ بنابراین فرضیۀ تحقیق پذیرفته می‌شود.

جدول شمارۀ (3): بررسی رابطۀ اعتیاد به اینترنت و سن شروع استفاده از کامپیوتر

متغیر وابسته

ضرایب و سطح معناداری

سن شروع استفاده از کامپیوتر

اعتیاد به اینترنت

ضریب همبستگی اسپیرمن

135/0-

سطح معناداری (Sig)

001/0

 

4-  بین اعتیاد به اینترنت و سن شروع استفاده از اینترنت دانش‌آموز ارتباط معنادار آماری وجود دارد.

با توجه به داده­های جدول شمارۀ 4 می‌توان گفت، پایین بودن سن شروع استفاده از اینترنت، اعتیاد به اینترنت را افزایش می­دهد و برعکس بالا بودن سن شروع استفاده از اینترنت، اعتیاد به اینترنت را کاهش می­دهد.

جدول شمارۀ (4): بررسی رابطۀ اعتیاد به اینترنت و سن شروع استفاده از اینترنت

متغیر وابسته

ضرایب و سطح معناداری

سن شروع استفاده از اینترنت

اعتیاد به اینترنت

ضریب همبستگی اسپیرمن

174/0-

سطح معناداری (Sig)

001/0

 

5- بین اعتیاد به اینترنت و مدت زمان هر بار اتصال به اینترنت دانش‌آموز ارتباط معنادار آماری وجود دارد.

بر اساس نتایج جدول شمارۀ 5 می­توان نتیجه گرفت که بین اعتیاد به اینترنت و مدت زمان هر بار اتصال به اینترنت دانش‌آموز، ارتباط معنادار آماری وجود دارد. این همبستگی در حد تقریباً ضعیف و مثبت (مستقیم) می‌باشد؛ به عبارت دقیق­تر، هر چقدر دانش‌آموز در مدت زمان کمتری به اینترنت وصل شود، اعتیاد به اینترنت کاهش می­یابد و برعکس هر چقدر دانش‌آموز مدت زمان بیشتری در اینترنت سیر کند، اعتیاد به اینترنت افزایش می‌یابد.

جدول شمارۀ (5): بررسی رابطۀ اعتیاد به اینترنت و مدت زمان هر بار اتصال به اینترنت

متغیر وابسته

ضرایب و سطح معناداری

مدت زمان هر بار اتصال به اینترنت

اعتیاد به اینترنت

ضریب همبستگی اسپیرمن

42/0

سطح معناداری (Sig)

001/0

 

6-  میزان اعتیاد به اینترنت در بین دانش‌آموزان دختر و پسر با هم فرق می‌کند.

بر اساس نتایج جدول شمارۀ 6، سطح خطا کوچکتر از 5 درصد می‌باشد. این امر نشانگر آن است که میزان اعتیاد به اینترنت در بین دانش‌آموزان دختر و پسر متفاوت است. طبق جدول مذکور، میانگین اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان پسر (54/25) بیشتر از دانش‌آموزان دختر (33/20) می‌باشد، به عبارت دقیق­تر، دانش‌آموزان پسر نسبت به دانش‌آموزان دختر، اعتیاد بیشتری به اینترنت دارند.

جدول شمارۀ (6): نتایج آزمون یو من وایت نی پیرامون اعتیاد به اینترنت با توجه به جنسیت

متغیر

نمرۀ اعتیاد به اینترنت

سطح معناداری (Sig)

میانگین

انحراف معیار

جنسیت

پسر

54/25

26/15

0001/0

دختر

33/20

28/12

 

7- میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به رشتۀ تحصیلی‌شان متفاوت است.

با توجه به نتایج جدول شمارۀ 7 می­توان گفت که میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به رشتۀ تحصیلی‌شان متفاوت است. بالاترین میانگین اعتیاد به اینترنت، به ترتیب متعلق به رشتۀ عمومی (83/24)،  رشتۀ فنی و حرفه‌ای (11/22)، رشتۀ نظری (28/21) و رشتۀ کار و دانش (41/18) می‌باشد.

جدول شمارۀ (7): نتایج آزمون کروسکال- والیس پیرامون اعتیاد به اینترنت با توجه به رشتۀ تحصیلی

متغیر

نمرۀ اعتیاد به اینترنت

سطح معناداری (Sig)

میانگین

انحراف معیار

رشتۀ تحصیلی

فنی و حرفه‌ای

11/22

19/14

016/0

نظری

28/21

35/13

کاردانش

41/18

29/11

عمومی

83/24

04/13

 

8- میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به مقطع تحصیلی‌شان متفاوت است.

بر اساس نتایج جدول شمارۀ 8، میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به مقطع تحصیلی‌شان متفاوت است. در این میان، دانش‌آموزان مقطع تحصیلی متوسطۀ اول ، بیشترین میزان(05/24) اعتیاد به اینترنت را به خود اختصاص داده‌اند؛ سپس دانش‌آموزان متوسطۀ سوم (93/22) و پیش‌دانشگاهی (35/20) می­باشد؛ بنابراین هر چقدر مقطع تحصیلی دانش‌آموزان بالاتر باشد، از میزان اعتیاد اینترنتی آنها کاسته می­شود که دلیل این امر و استفاده کمترآنها از فضای مجازی می‌تواند به خاطر تلاش آنان برای موفقیت در کنکور باشد.  

جدول شمارۀ (8): نتایج آزمون کروسکال- والیس پیرامون اعتیاد به اینترنت با توجه به مقطع تحصیلی

متغیر

نمرۀ اعتیاد به اینترنت

سطح معناداری (Sig)

میانگین

انحراف معیار

مقطع تحصیلی

متوسطۀ اول

05/24

81/13

016/0

متوسطۀ سوم

93/22

28/13

پیش‌دانشگاهی

35/20

21/11

 

9- میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به وضعیت اشتغال مادر متفاوت است.

طبق یافته‌های جدول شمارۀ 9 نتیجه می‌گیریم که میزان اعتیاد به اینترنت در بین دانش‌آموزان، با توجه به وضعیت اشتغال مادر متفاوت است. دلیل این امر می‌تواند به خاطر عدم حضور مادر در منزل باشد؛ زیرا مادران شاغل، در ساعت‌هایی که در خانه به سر نمی‌برند، نمی‌توانند بر رفتار فرزندان خود نظارت و کنترل داشته باشند؛ ولی مادران خانه‌دار نظارت بیشتری بر اعمال فرزند خود دارند.

 

جدول شمارۀ (9): نتایج آزمون یو من وایت نی پیرامون اعتیاد به اینترنت با توجه به وضعیت اشتغال مادر

متغیر

نمره اعتیاد به اینترنت

سطح معناداری (Sig)

میانگین

انحراف معیار

وضعیت اشتغال مادر

شاغل

29/23

99/13

001/0

خانه دار

08/21

49/13

 

10- میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به میزان تحصیلات مادر متفاوت است.

بر اساس نتایج جدول شمارۀ 10 میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به میزان تحصیلات مادر متفاوت است. به‌‌طوری که در جدول قابل ملاحظه است، میانگین اعتیاد به اینترنت در دانش‌آموزانی که تحصیلات مادرانشان دیپلم یا زیر دیپلم (74/20) می­باشد، کمتر از مقاطع تحصیلی بالاتر است و لیسانس و فوق لیسانس با میانگین 45/24 و فوق دیپلم با میانگین 8/21 به ترتیب بیشترین میزان اعتیاد به اینترنت را به خود اختصاص داده‌ است. دلیل این امر شاید این باشد که مادران تحصیل‌کرده اغلب شاغل می‌باشند و به خاطر عدم حضور در خانه، کمتر بر رفتار فرزندان خود نظارت دارند.

جدول شمارۀ (10):  نتایج آزمون کروسکال- والیس پیرامون اعتیاد به اینترنت با توجه به میزان تحصیلات مادر

متغیر

نمرۀ اعتیاد به اینترنت

سطح معناداری (Sig)

میانگین

انحراف معیار

میزان تحصیلات مادر

دیپلم و زیردیپلم

74/20

22/12

02/0

فوق دیپلم

8/21

47/15

لیسانس و فوق لیسانس

45/24

77/14

 

11- میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به میزان تحصیلات پدر متفاوت است.

طبق یافته‌های جدول شمارۀ 11، میانگین اعتیاد به اینترنت در مقاطع مختلف تحصیلی، تفاوت چندانی با هم ندارند؛ پس میزان تحصیلات پدر بر کم و بیش اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان تأثیری نمی‌گذارد.

جدول شمارۀ (11): نتایج آزمون کروسکال- والیس پیرامون اعتیاد به اینترنت با توجه به میزان تحصیلات پدر

متغیر

نمرۀ اعتیاد به اینترنت

سطح معناداری (Sig)

میانگین

انحراف معیار

میزان تحصیلات پدر

دیپلم و زیردیپلم

93/22

73/17

4/0

فوق دیپلم

52/21

3/13

لیسانس و بالاتر

71/22

66/13

12- میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به میزان آشنایی آنان با کامپیوتر متفاوت است.

بر اساس نتایج جدول شمارۀ 12 میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به میزان آشنایی آنان با کامپیوتر متفاوت است؛ یعنی دانش‌آموزان جامعۀ آماری هر چقدر با کامپیوتر آشنایی داشته باشند، تأثیری بر اعتیاد به اینترنت نمی­گذارد.

جدول شماره (12): نتایج آزمون کروسکال- والیس پیرامون اعتیاد به اینترنت با توجه به میزان آشنایی با کامپیوتر

متغیر

نمرۀ اعتیاد به اینترنت

سطح معناداری (Sig)

میانگین

انحراف معیار

میزان آشنایی با کامپیوتر

کم و خیلی کم

05/21

09/13

65/0

متوسط

57/21

58/12

زیاد و خیلی زیاد

22/24

17/16

13- میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به میزان آشنایی آنان با اینترنت فرق می‌کند.

بر اساس داده­های جدول شمارۀ 13 نتیجه می‌گیریم که میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به میزان آشنایی آنان با کامپیوتر فرق نمی‌کند. در واقع میزان آشنایی کم و بیش دانش‌آموزان با اینترنت تأثیری بر اعتیاد به اینترنت آنها نمی‌گذارد.

جدول شمارۀ (13): نتایج آزمون کروسکال- والیس پیرامون اعتیاد به اینترنت با توجه به میزان آشنایی با اینترنت

متغیر

نمره اعتیاد به اینترنت

سطح معناداری (Sig)

میانگین

انحراف معیار

میزان آشنایی با اینترنت

کم و خیلی کم

37/18

03/13

175/0

متوسط

45/20

28/12

زیاد و خیلی زیاد

91/22

03/14

14- میزان اعتیاد به اینترنت دانش­آموزان با توجه به چگونگی استفاده از اینترنت فرق می­کند.

طبق نتایج جدول شمارۀ 14 میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به میزان آشنایی آنان با اینترنت فرق می‌کند. به‌طوری که زمانی که دانش‌آموز با دیگران وارد فضای مجازی می­شود کمتر(2/19) از اینترنت استفاده می­کند؛ ولی وقتی به تنهایی از اینترنت استفاده می‌کند، زمان بیشتری(24 درصد) در آن به سر می‌برد.

جدول شمارۀ (14): نتایج آزمون یو من وایت نی پیرامون اعتیاد به اینترنت با توجه به چگونگی استفاده از اینترنت

متغیر

نمره اعتیاد به اینترنت

سطح معناداری(sig)

میانگین

انحراف معیار

چگونگی استفاده از اینترنت

با دیگران

2/19

97/9

003/0

به تنهایی

24

23/15

15- میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به وسیلۀ اتصال فرق می‌کند.

طبق نتایج جدول 15 می‌توان نتیجه گرفت که میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به وسیله اتصال فرق می کند. وقتی دانش‌آموزان با بیش از یک وسیله به اینترنت وصل می‌شود، بیشترین استفاده از اینترنت را دارند (53/28)؛ سپس به ترتیب بیشتر از تلفن همراه (92/21) و لپ تاپ (61/19) استفاده می‌شود و در آخر کمترین میزان استفاده متعلق به کامپیوترهای رومیزی (68/16) است. هر چقدر وسیلۀ اتصال به اینترنت شخصی­تر باشد، استفاده از اینترنت و در نهایت اعتیاد اینترنتی بیشتر می‌شود.

جدول شمارۀ (15): نتایج آزمون کروسکال- والیس پیرامون اعتیاد به اینترنت با توجه به وسیلۀ اتصال

متغیر

نمرۀ اعتیاد به اینترنت

سطح معناداری (Sig)

میانگین

انحراف معیار

وسیلۀ اتصال

تلفن همراه

92/21

35/12

001/0

لپ تاپ

61/19

07/12

کامپیوتر رومیزی (P/C)

68/16

38/10

بیش از یک وسیله

53/28

8/14

 

 

بحث و نتیجه‌گیری

نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که نیمی از دانش‌آموزان در وضعیت عادی استفاده از اینترنت هستند و در واقع اعتیاد اینترنتی ندارند، در نیمۀ دیگر، اکثریت در معرض خطر ابتلا به اعتیاد اینترنتی هستند و فقط درصد اندکی از آنها وابستگی شدیدی به اینترنت دارند و معتاد اینترنتی به حساب می‌آیند. نتایج به‌دست آمده، با نتایج مقالۀ خدادوست و همکاران (1391) مشابهت دارد. در مورد شیوع اعتیاد به اینترنت در سایر کشورها، به طور متوسط نسبت معتادان به اینترنت در دانش‌آموزان آمریکا، چین، کره، انگلستان، استرالیا، تایوان، ژاپن و کشورهای اروپای شرقی و غربی از دانش‌آموزان ایلامی بالاتر است (تورس و اسچونفلد، 2010: 124- 139 و حسن‌زاده، 1386: 31- 45). نتیجۀ برخی از مطالعات در ایران هم حاکی از شیوع این پدیده است. در مطالعۀ محمدبیگی و همکاران (1391) و علوی و همکاران (1389)، بیش از نیمی از کاربران در معرض خطر ابتلا به اعتیاد اینترنتی هستند. در مطالعۀ حاضر همانند سایر مطالعات، بین سن با نمرۀ اعتیاد به اینترنت ارتباط آماری معکوس و معنادار بسیار ضعیفی وجود دارد (کیم وهمکاران، 2011: 145- 161؛ هال و پارسون، 2010: 89- 101 و تونانی و همکاران، 2001: 124- 141). در این مطالعه مشخص شد که در سنین پایین‌تر احتمال اعتیاد به اینترنت افزایش می‌یابد و با افزایش سن این احتمال کمتر می‌شود؛ به‌طوری‌که در مقطع پیش‌دانشگاهی و سوم دبیرستان، میانگین اعتیاد به اینترنت نسبت به اول دبیرستان کمتر است. در مطالعۀ درگاهی(1387)، افراد با سن پایین‌تر، سه برابر بیشتر از سایر افراد از اینترنت استفاده می‌کردند. از نظر پژوهشگر، افراد در سنین پایین به دلیل بحران دوران بلوغ و وجود استرس‌های محیطی و تکاملی، اگر در محیط واقعی، امکانات مناسبی برای مقابله با این شرایط نداشته باشند، به اینترنت به‌عنوان یک جایگزین روی می‌آورند. در ضمن در سنین نوجوانی احتمال استفادۀ تفریحی از اینترنت بیشتر است که این مسئله می‌تواند به‌عنوان یک کاتالیزور جهت اعتیاد به اینترنت مطرح شود. در مطالعۀ لشکرآرا و همکاران (1392)، بین معدل و نمرۀ اعتیاد به اینترنت رابطۀ معناداری گزارش شده است. با توجه به مقطعی بودن مطالعات انجام شده، به تحقیقات بیشتری در این زمینه نیاز می‌باشد. در مطالعۀ حاضر مشخص گردید که هرچه سن شروع استفاده از کامپیوتر و اینترنت پایین‌تر باشد، احتمال اعتیاد به اینترنت بیشتر می‌شود. در مطالعۀ فرانگوس و کیهوس (2009) نیز تأیید شد، کسانی که در سنین پایین‌تری شروع به استفاده از کامپیوتر می‌کنند، در استفاده از آن مجرب‌ترند؛ لذا مهارت بیشتری در استفاده از این گونه وسایل دارند و احتمال اعتیاد به اینترنت در آنها بیشتر است.

نتایج پژوهش نشان می‌دهد، با افزایش ساعات استفاده از اینترنت احتمال اعتیاد به اینترنت بیشتر می‌شود. نتایج مطالعۀ ما با مطالعۀ محمدبیگی و همکاران (1391) همسو می‌باشد. کیم و همکاران (2010) در پژوهشی که با جامعۀ هدف دانشجویان و دانش‌آموزان هنگ‌کنگ انجام دادند، افرادی را به‌عنوان معتاد به اینترنت معرفی کردند که به طور متوسط 4 ساعت یا بیشتر در روز از اینترنت استفاده کنند. درحالیکه یانگ فرد معتاد را کسی می‌داند که دست‌کم 38 ساعت در هفته یا 8 ساعت در روز از اینترنت استفاده می‌کند (لیم می و همکاران، 2008: 34- 58). اگرچه در خصوص مدت زمان استفاده از اینترنت در روز و اعتیاد به اینترنت نظرات متفاوتی وجود دارد؛ اما آنچه بدیهی است این است که با افزایش ساعات استفاده، احتمال اعتیاد به اینترنت هم افزایش می‌یابد. در پژوهش مشخص گردید که با افزایش سن، مدت زمان استفاده از اینترنت کاهش می‌یابد. از نظر پژوهشگر احتمالاً با افزایش سن افراد به صورت هدفمندتر و برنامه‌ریزی شده از اینترنت استفاده می‌کنند و دیگر به دنبال استفادۀ تفریحی یا وقت‌گذرانی در اینترنت نیستند و از طرف دیگر حجم دروس تخصصی بالاتر می‌رود و به امتحان کنکور نزدیک می‌شوند و به نظر می‌رسد حتی به صورت مقطعی میزان استفاده از اینترنت و میزان اعتیاد کاهش می‌یابد.

یکی از یافته‌های تحقیق نشان داد، میزان اعتیاد به اینترنت در بین دانش‌آموزان دختر و پسر متفاوت است. طبق نتایج به‌دست آمده دانش‌آموزان پسر نسبت به دختر اعتیاد بیشتری به اینترنت دارند. در مطالعه‌ای که توسط دانشگاه ویرجینیا انجام گردیده مشخص شده است که بین میانگین نمرۀ اعتیاد به اینترنت در دختران و پسران اختلافی وجود ندارد (علوی و همکاران، 1389: 57- 65)؛ اما در مطالعۀ سیهان (2011) در ترکیه، بین دو جنس اختلاف معناداری دیده شد؛ به‌طوری‌که میزان اعتیاد به اینترنت در جنس مذکر بیشتر بود. در سایر مطالعات انجام شده (شایق و همکاران، 1386: 149- 158؛ ین و همکاران، 2007: 92- 105؛ لیو و همکاران، 2010: 16- 28 و علوی و همکاران، 1391: 57- 65)  نیز اعتیاد به اینترنت در جنس مذکر بیشتر بود؛ اما پژوهش‌هایی هم وجود دارد که اعتیاد به اینترنت را در دختران و زنان بیشتر عنوان کرده‌اند (دلنیکولا، 2004: 78- 90؛ کرمشاهی و همکاران، 1390: 52- 69 و چاکاربورتری و همکاران، 2012: 106-121). میانگین نمرۀ اعتیاد به اینترنت به تفکیک رشته‌های تحصیلی بر اساس آزمون کروسکال والیس از لحاظ آماری معنادار بود؛ به‌طوری که گروه رشته‌های عمومی دارای بیشترین نمرۀ اعتیاد به اینترنت و گروه رشته‌های کاردانش دارای کمترین نمره بودند. در مطالعۀ فرانگوس(2010)، آندرسون(2001) و در مطالعۀ محمدبیگی و همکاران(1391)، بین رشتۀ تحصیلی و اعتیاد به اینترنت رابطه‌ای مشاهده نشد. از نظر پژوهشگر، دانش‌آموزان مقطع عمومی احتمالاً به دلیل داشتن حجم دروس کمتر، داشتن وقت آزاد بیشتر و گاهی استفادۀ برنامه‌ریزی نشده و غیرهدفمند از اینترنت میانگین نمرۀ اعتیاد به اینترنت بالاتری نسبت به سایر مقاطع دارند. میانگین نمرۀ اعتیاد به اینترنت در مقطع متوسطۀ اول و فنی و حرفه‌ای نسبت به سایر مقاطع بالاتر بود و ارتباط معناداری را بین مقطع تحصیلی و اعتیاد به اینترنت نشان داد. در مطالعۀ تورز (2010) ارتباط مقطع و اعتیاد به اینترنت به اثبات نرسید؛ اما از نظر پژوهشگر، دانش‌آموزان مقطع سوم و پیش‌دانشگاهی به علت بالا رفتن حجم دروس و نزدیکی به کنکور کمتر در معرض اعتیاد اینترنتی هستند. ارتباط معناداری بین وضعیت اشتغال مادر و نمرۀ اعتیاد به اینترنت وجود دارد و میانگین نمرۀ اعتیاد به اینترنت در دانش‌آموزانی که مادرانشان شاغل هستند، نسبت به گروه دیگر بالاتر بود. از نظر پژوهشگر شاغل بودن مادر موجب می‌شود تا بر فرزند نظارت کمتری صورت پذیرد و فرزند اعتیاد به اینترنت بالاتری داشته باشد. در مقالۀ محمدبیگی و همکاران(1391) نتایج حاصل از مطالعۀ ما نیز اثبات گردیده است. میانگین نمرۀ اعتیاد به اینترنت در دانش‌آموزانی که مادرانشان تحصیلات دانشگاهی دارند نسبت به سایر گروه‌ها بالاتر بود. در مطالعۀ محمدبیگی و همکاران(1391) ارتباط معناداری بین تحصیلات مادر و اعتیاد به اینترنت دیده نشد. از نظر پژوهشگر تحصیلات بالاتر مادر امکان آشنایی زودهنگام با اینترنت و مهارت بیشتر در استفاده از آن را فراهم می‌کند. از طرف دیگر، مادران با تحصیلات بالاتر، عموماً آزادی بیشتری را به فرزندانشان می‌دهند و سختگیری کمتری نسبت به آنها دارند و از طرف دیگر مادران شاغل در ساعات اداری نظارت مستقیمی بر فرزندان خود ندارند. در نتیجه احتمال استفادۀ بی‌رویه از اینترنت و اعتیاد به آن افزایش می‌یابد. میانگین نمرۀ اعتیاد به اینترنت در دانش‌آموزانی که سطح تحصیلات پدرانشان دیپلم و زیردیپلم بود، بیش از سایر گروه ها بود. در مطالعۀ کیم و همکاران(2010) و در مطالعۀ احمدی(1390) بیان شده که سطح تحصیلات پایین‌تر پدر، با افزایش خطر اعتیاد به اینترنت همراه است؛ اما در مطالعۀ محمدبیگی و همکاران(1391) بین سطح تحصیلات والدین و اعتیاد به اینترنت رابطۀ معناداری مشاهده نشد. از نظر پژوهشگر، سطح تحصیلات پایین‌تر پدر با سواد کامپیوتر کمتر و نظارت کمتر در استفاده از اینترنت همراه است که این مسئله می‌تواند فرزندان را به سوی اعتیاد به اینترنت سوق دهد. میانگین نمرۀ اعتیاد به اینترنت در دانش‌آموزانی که به میزان زیادی با کامپیوتر و اینترنت آشنایی داشتند، نسبت به سایر گروه‌ها بیشتر بود. مطالعۀ محمدبیگی و همکاران(1391) و مطالعۀ درگاهی(1387) نشان داد که با افزایش آگاهی دانش‌آموزان از کامپیوتر و اینترنت، میزان استفاده از این وسایل هم افزایش می‌یابد؛ اما در مطالعۀ حسن‌زاده(1386) مشخص گردید که اعتیاد به اینترنت تنها با میزان مهارت در استفاده از اینترنت همراه است نه کامپیوتر. میزان اعتیاد به اینترنت دانش‌آموزان با توجه به میزان آشنایی آنان با اینترنت فرق می‌کند، به‌طوری که زمانی که دانش‌آموز با دیگران وارد فضای مجازی می‌شود کمتر از اینترنت استفاده می‌کند؛ ولی وقتی به تنهایی از اینترنت استفاده می‌کند زمان بیشتری را در آن به سر می‌برد.

میانگین نمرۀ اعتیاد به اینترنت در واحدهای مورد پژوهش بر حسب متغیرهای کیفی نحوۀ استفاده از اینترنت را نشان می‌دهد. نمرۀ اعتیاد به اینترنت در متغیرهای چگونگی استفاده از اینترنت، اولویت اول و دوم هدف استفاده از اینترنت (ارتباطی، تفریحی، اجتماعی و علمی)، وسیلۀ اتصال به اینترنت، اولویت‌های اول، دوم و سوم بخش مورد استفاده در اینترنت(بازی آنلاین، چت در شبکه‌های اجتماعی، عکس و فیلم، اخبار و مسائل اجتماعی و جستجوی علمی) از لحاظ آماری معنادار است و در سایر متغیرها(اولویت سوم هدف استفاده از اینترنت) ارتباط معناداری وجود نداشت. میانگین نمرۀ اعتیاد به اینترنت در کسانی که با هدف علمی از اینترنت استفاده می‌کردند نسبت به سایر اهداف در سه الویت مورد پرسش (علمی، تفریحی، اجتماعی و ارتباطی) پایین‌تر بود. این اختلاف در الویت اول و دوم هدف استفاده از اینترنت معنادار بود؛ ولی در الویت سوم هدف استفاده از اینترنت معنادار نبود. افرادی که به صورت هدفمند و جهت مقاصد علمی از اینترنت استفاده می‌کنند، کمتر در معرض اعتیادند، در حالیکه افرادی که به منظور سرگرمی یا تفریح و ارتباطات و با هدف غیر علمی به اینترنت رجوع می‌کنند، احتمال اعتیاد به اینترنت بالاتری دارند(ویزشفر، 1384: 118- 129). سیهان(2011) در مطالعه‌ای که به منظور بررسی ارتباط استفادۀ مشکل‌زا از اینترنت و مهارت‌های ارتباطی دانش‌آموزان با توجه به هدف استفاده از اینترنت انجام داد، نشان داد افرادی که با هدف اجتماعی و ارتباطی از اینترنت استفاده می‌کنند، نسبت به کسانی که جهت جستجوی علمی از اینترنت استفاده می‌کنند، احتمال اعتیاد به اینترنت بالاتری دارند. استفاده‌های خاص از اینترنت بخصوص با هدف ارتباطی تعاملی و اجتماعی سهم بزرگی در توسعۀ اعتیاد به اینترنت دارد؛ پس هدف استفاده از اینترنت می‌تواند یک عامل تعیین‌کنندۀ مهم در پیش‌بینی اعتیاد به اینترنت باشد. میانگین نمرۀ اعتیاد به اینترنت در کسانی که جهت جستجوی علمی و چک کردن اخبار از ایتترنت استفاده می‌کردند، نسبت به کسانی که جهت استفاده از بازی‌های آنلاین، چت و عکس و فیلم به اینترنت متصل می‌شدند، کمتر بوده که این اختلاف بر اساس آزمون کروسکال والیس در اولویت اول، اولویت دوم و اولویت سوم بخش مورد استفاده در اینترنت از لحاظ آماری معنادار است. مطالعات نشان داده، سطوح اعتیاد به اینترنت با توجه به هدف استفاده و بخش مورد استفاده در اینترنت متفاوت است(سیهان، 2011، 63- 78 و آذری، 1386: 92- 103). اعتیاد به اینترنت در افرادی که جهت سرگرمی یا ارتباط با افراد دیگر از اینترنت استفاده می‌کنند، بیشتر از افرادی است که جهت جستجوی اطلاعات علمی به اینترنت رجوع می‌کنند. استفاده‌های خاص از اینترنت بخصوص عملکرد تعاملی آن سهم بزرگی در افزایش اعتیاد به اینترنت دارد(سیهان، 2011: 121- 132). معتادان به اینترنت اغلب از اینترنت جهت فعالیت‌های مربوط به شبکه‌های اجتماعی و چت(برین، 2011)، سرگرمی (لیو و همکاران، 2010) بازی‌های آنلاین (سیهان، 2010)، روابط عاشقان، مجازی و دانلود عکس و فیلم (چو و همکاران،2010، 85- 97 و آذری، 1386: 92- 103) استفاده می‌کنند. از نظر پژوهشگر در توجیه این نتیجه می‌توان به جذابیت‌های دانلود عکس و فیلم، بازی‌های آنلاین، شبکه‌های اجتماعی و چت کردن اشاره نمود که کاربران اینترنت را ساعت‌ها به طور ناخودآگاه در خود غرق می‌کند. استفادۀ بیش از اندازه از شبکه‌های اینترنتی به دلیل جذابیت‌های کاذبی که برای کاربران ایجاد می‌کند، به آرامی آنها را به خود معتاد می‌سازد و می‌تواند نیازهای روانی و هیجانی آنها را ارضا نماید. این در حالی است که اشتغال بیش از حد به اینترنت، رشد روانی- اجتماعی و هیجانی آنها را به دلیل عدم تجارب معمول اجتماعی و گروهی با همسالان مختل نموده و آنان را مستعد ابتلا به اختلالات رفتاری و درخودفرورفتگی می‌کند. میانگین نمرۀ اعتیاد به اینترنت در کسانی که از بیش از یک وسیله (لپ تاپ،کامپیوتر رومیزی و تلفن همراه) جهت اتصال به اینترنت استفاده می‌کردند، بالاتر بود و بین وسیلۀ اتصال به اینترنت و اعتیاد به اینترنت ارتباط معنادار آماری نشان داده شد. از نظر پژوهشگر افرادی که از بیش از یک وسیله جهت اتصال به اینترنت استفاده می‌کنند، احتمالا با استفاده از تکنولوژی‌های روز و با وسایل مختلف قابل حمل به اینترنت متصل می‌شوند و این مسئله با افزایش احتمال دسترسی به اینترنت و در نتیجه افزایش اعتیاد به اینترنت همراه است. اعتیاد به استفاده از موبایل رتبۀ دوم را به خود اختصاص داده است و به نظر پژوهشگر با گسترده شدن استفاده از موبایل، نظارت والدین نیز کمتر خواهد شد و در نتیجه اعتیاد بیشتر می‌شود.

در اینجا پیشنهادات و راهکارهای تحقیق در سه بخش ارائه می‌گردد: در ابتدا پیشنهادها و راهکارهایی که مربوط به چگونگی رفع و حل مسئله و قابل ارائه به والدین است و دستۀ دوم شامل پیشنهادهایی برای مربیان آموزشی و آموزش و پرورش و دستۀ سوم پیشنهادهایی برای ناجا و پلیس فتا است.

 

پیشنهادها و راهکارهایی برای والدین

تشخیص میزان اعتیاد: والدین می‌توانند با استفاده از پرسشنامه‌های معتبری که در این زمینه وجود دارد، وضعیت اعتیاد نوجوان را بسنجند. پرسشنامه‌های معتبر و متعددی در زمینۀ سنجش میزان اعتیاد به اینترنت، بازی‌های رایانه‌ای، محتوی پورنوگرافی و ... وجود دارد که پس از تکمیل توسط نوجوان با استفاده از نمره‌دهی و رتبه‌بندی، میزان اعتیاد و وابستگی فرد مشخص می‌شود و با توجه به میزان اعتیاد، روش‌های درمانی متفاوتی توسط کارشناسان ارائه می‌شود.

استفاده از روش­های پیشگیرانه: براساس نتایج پژوهش حاضر، اکثر نوجوانان از طریق گوشی‌های همراه هوشمند وارد فضای مجازی می‌شوند. این امر شیوه‌های نظارتی والدین را کاهش می‌دهد، در نتیجه والدین باید قبل از خرید گوشی همراه هوشمند برای نوجوان خود، قوانینی در استفادۀ بهینه از اینترنت را برای او وضع کنند.

کنترل نامحسوس والدین: والدینی که برای آگاهی از نحوۀ استفادۀ نوجوانشان از فضای مجازی، شیوۀ نظارت و کنترل نامحسوس را به کار برده­اند، موفق­تر از والدینی هستند که از نظارت مستقیم و سختگیرانه استفاده کرده‌اند. والدین باید نظارت دلسوزانه را جایگزین کنترل‌های سختگیرانه نمایند تا بین فرزندان ارتباطی حاکی از اعتماد و دوستی ایجاد شود.

افزایش کیفیت روابط والد- فرزند: ایجاد حس دوستی در عین حس مدیریت و اقتدار والدین در میان آنها و فرزندان باعث می‌شود تا در فضاهایی که والدین نسبت به آن آگاهی ندارند، فرزندان سوء‌استفاده نکنند و در صورت مشاهدۀ مشکل در فضای مجازی، آن را با پدر و مادر مطرح کنند.

بکارگیریشیوههایخودکنترلیبرای فرزندان: والدین نیز با بکارگیری شیو‌ه‌های خودکنترلی برای فرزندان و آموزش مداوم قادر خواهند بود تا ضریب خطر در این فضا را کاهش دهند. در واقع با افزایش ضریب اعتماد به دلیل باور فرزندان به‌عنوان انسان توسط والدین و برعکس، فرزندان باب گفتگو میان طرفین را می­گشایند و بستر تولید خطر به دلیل خصوصی‌سازی اطلاعات توسط فرزندان کاهش می­یابد. آنان باور می‌کنند که می­توانند مسائل خود را با والدین در میان بگذارند و از آنها راهنمایی بگیرند.

پر کردن شکاف دیجیتالی: مؤثرترین نظارت بر فعالیت‌های ارتباط اینترنتی نوجوانان این است که والدین چیزهایی را درباره اینترنت بدانند. والدین باید سطح مهارت در بکارگیری اینترنت را در خود ارتقا دهند تا فرزندان بتوانند ضمن اعتماد اخلاقی به آنها و دریافت آموزش‌های جدید از آنان هویت والدین را به‌عنوان افرادی که درک معینی از این فضا دارند و ابزارهای آن را می شناسند، پذیرا شوند. افزایش اطلاعات والدین نسبت به رایانه و اینترنت جهت اعمال صحیح و آگاهانۀ تربیت و محدودیت در این زمینه برای فرزندانشان امری ضروری است.

آگاه‌سازی: والدین باید به نوجوانشان بیاموزند که همه محیط‌ها و همۀ افراد از سر صدق و دوستی شکل نگرفته‌اند. نوجوانان باید بدانند همیشه خطر وجود دارد و آگاهی‌بخشی فقط یادآوری خطرات نیست، بلکه می‌تواند یادآوری نکات مثبت و استفاده‌های مفیدی باشد که از این فضا می‌توان داشت. در این الگوی تربیتی والدین برآنند که با آگاهی دادن، نوجوان به یک خودآگاهی برسد. در این صورت در غیاب والدین نوجوان با آگاهی‌هایی که کسب کرده، می­تواند خطرات اینترنتی را از خود دور کند.

قواعد منطقی وضع شود: والدین باید برای استفادۀ مفید از فضای مجازی برای نوجوان خود قواعد منطقی وضع کنند. قواعدی چون: چهارچوب استفاده از سایت­های اینترنتی، محدودیت در زمان استفاده، نرفتن به کافی نت، در صورت سوءاستفاده‌های اینترنتی گرفتن گوشی، لب تاپ و یا هر وسیلۀ ارتباط اینترنتی نوجوان. در خرید شارژ اینترنتی برنامه‌ریزی شده و فقط مبلغ مشخصی برای خرید ماهیانه در نظر گرفته ‌شود، نخریدن گوشی و تب لت شخصی و در صورت نیاز به انجام تکالیف درسی و تحقیقات پژوهشی از گوشی، لب تاپ والدین یا کامپیوتر منزل استفاده شود.

پرکردن اوقات فراغت: بایستی والدین تدابیری برای اوقات بیکاری نوجوان بیندیشند. والدین با پر کردن اوقات فراغت نوجوان درصددند که فرزندشان را از فضای مجازی دور کنند و به تفریحات و فعالیت­های سالم اجتماعی بپردازند .

مشارکت دادن در امور منزل: شامل مواردی چون: دعوت نوجوان به تماشای تلویزیون در جمع خانواده، خرید کردن، محول کردن کارهای منزل و کمک به مادر در خانه‌داری. به این طریق نوجوان درگیر دنیای واقعی شده و از دنیای مجازی دور می‌شود.

سوءاستفاده از اینترنت را تنبیه کرده و استفاده صحیح را تشویق نمایید: بیشتر والدین برای بدرفتاری بچه‌هایشان در جهان واقعی تنبیهاتی را در نظر می‌گیرند. در مورد بدرفتاری‌های اینترنتی آنها هم باید به همین صورت عمل نمود.

 الگوپذیری از خانواده: فرزندان از پدر و مادر الگوپذیری بالایی دارند، در نتیجه والدین در درجۀ اول باید خود نحوۀ استفادۀ صحیح از اینترنت و گوشی را یاد بگیرند. روش­هایی چون بدون رمز بودن گوشی والدین و خواهر و برادرها و استفادۀ صحیح کلیۀ اعضای خانواده از اینترنت، نوجوان نیز ناخودآگاه یاد می­گیرد که به این طریق از اینترنت، گوشی یا هر وسیلۀ ارتباطی دیگری استفاده صحیح کند.

شناخت و آگاهی از دوستان نوجوان: از آن جایی که نوجوانان از دوستان و هم سن و سالان خود الگوی‌پذیری و تقلید بالایی دارند و شبکۀ دوستان و هم سن و سالان بر روند تربیت سایبری والدین بسیار تأثیر گذاشته و حتی می­تواند روش­های تربیت صحیح والدین را خنثی نماید؛ لذا این امر ضروری است که والدین از دوستان و رفقای نوجوان خود آگاهی کامل داشته باشند.

افزایش فعالیت های اجتماعی: باید به تدریج مدت‌زمانی را که نوجوانان با کارها و فعالیت‌های اجتماعی و غیر کامپیوتری می‌گذرانند، تا حد چشمگیری افزایش داد و با این فعالیت‌های اجتماعی اعتماد به نفس آنها را بالا برد. نداشتن اعتماد به نفس یکی از دلایل مهمی است که باعث می‌شود افراد به سمت استفادۀ بیمارگونه از تکنولوژی و بازی‌های کامپیوتری کشیده شوند.

انتخاب صحیح تکنولوژی: استفادۀ صحیح از تکنولوژی  نه تنها مضر نیست، بلکه می‌توان از آن به‌عنوان ابزاری پیش‌برنده نیز استفاده کرد، حتی برخلاف برخی تصورات که بازی‌های رایانه‌ای و ویدیویی و آنلاین را مضر می‌دانند، در صورت انتخاب بازی مناسب و نظارت کافی این تکنولوژی‌ها می‌توانند به ابزاری پیش‌برنده در اختیار نسل دانش‌آموز ما تبدیل شود.

پیشنهادات برای نیروی انتظامی

ایجاد سایت‌های مشاوره: معاونت اجتماعی ناجا و حتی پلیس فتای استان می‌توانند با ایجاد سایت‌هایی برای مشاوره روانی، ضمن حفظ شرایط گمنام بودن کاربر، بخشی از نیاز دانش‌آموزان در معرض خطر اعتیاد به اینترنت را رفع کند.

ایجاد مرکز مشاورۀ تخصصی ترک اعتیاد اینترنتی در معاونت اجتماعی ناجا: در رابطه با ایجاد چنین مرکز مشاوره ای باید گفت این مراکز نباید همان روند و شیوه‌های قدیمی مشاوره اعتیاد را که در مورد انواع دیگر اعتیاد اجرا شده است در پیش گیرند، بلکه باید شیوه‌ها و مدل‌های جدید و البته استاندارد عرضه و اجرا شود؛ چون اعتیاد اینرتنی نوع متفاوت و تقریباً جدیدی از اعتیاد است و مشاورۀ آن، با شیوۀ مشاورۀ انواع دیگر از اعتیاد (مانند اعتیاد به الکل یا مواد مخدر) که تا به حال می‌شناختیم، بسیار متفاوت است. به این دلیل که بروز این عادت‌ها، نابهنجاری‌ها، روند طی شده و سن افراد مبتلا در آن فرق می‌کند، شیوه‌های قدیمی مشاوره در این مورد کارساز نیست و حتی در جلسات مشاوره باید از چند مشاور با دانش و تجربیات مختلف و مرتبط با اعتیاد اینترنتی بهره برد. به نظر می‌رسد مشاوران بایستی دانش IT، روانشناسی، روان‌درمانی و ... را در مواجهه با یک معتاد اینترنتی داشته باشند.

کلیدواژه‌ها


مقدمه

خانواده به‌عنوان یک نظام اجتماعی- فرهنگی، پیوسته با تقاضای تغییر مواجه است و آنچه به این تقاضا دامن می‌زند، تغییرات زیستی، روانی و اجتماعی اعضای خانواده و تغییرات ناشی از نظام اجتماعی است که خانواده در بستر آن قرار دارد. یکی از عوامل مؤثر بر تغییرات خانواده، تکنولوژی‌های ارتباطی است. (ایمانی و شیرالی‌نیا، 1394: 143- 146). اینترنت به‌عنوان یکی از تکنولوژی‌های ارتباطی در دنیای معاصر، محل تبادل دیدگاه و اندیشه در خصوص دلبستگی‌ها و خواسته­های آدمی است. رشد روزافزون اینترنت، فواید و اهمیت غیرقابل انکاری دارد؛ ولی با این وجود نباید از پیامدهای ناگوار و مخرب آن، بویژه در زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی غافل ماند. یکی از موارد زیان‌آور این فناوری، مبحث «وابستگی به اینترنت» یا «اعتیاد به اینترنت» است» (بیدی و کارشکی، 1396: 116- 127). امروزه اعتیاد به اینترنت به دلیل افزایش شمار مبتلایان به آن، به یک نگرانی در حال رشد در سطح جهانی تبدیل شده است که آن را در کانون توجه قرار می­دهد. اعتیاد به اینترنت موجب تغییرات شدیدی در سبک زندگی افراد می­شود که این مسئله، اثرات عمیقی بر سلامت جسم و روان فرد بر جای می­گذارد (علوی و همکاران،‌1391: 38- 51). اعتیاد به اینترنت جنبه‌های مختلفی دارد و جستجوی بیش از اندازۀ اطلاعات غیرضروری، از آسیب‌های آن است. استفادۀ طولانی‌مدت از اینترنت باعث از دست دادن ارتباط رودروی افراد با یکدیگر می­شود. اگرچه اعتیاد به اینترنت نسبت به دیگر انواع اعتیاد شناخته شده نیست؛ اما به دلیل تأثیر ناسالمی که بر روابط خانوادگی و آداب معاشرت بین افراد می­گذارد، خطرناک است و باید به صورت اصولی درمان شود. اخیراً با توجه به اینکه اینترنت هم در حوزۀ تحصیل و هم در بعد سرگرمی به بخش جدای‌ناپذیر زندگی روزمرۀ نوجوانان مبدل گردیده، استفاده گستردۀ آنها از اینترنت موجب نگرانی­های رو به رشد والدین، متخصصان سلامت روان، معلمان و سیاست‌گذاران شده است (نادمی و رضوانی، 1394: 25- 34)؛ به‌طوری ‌که نتیجۀ برخی از مطالعات در ایران هم حاکی از شیوع این پدیده در میان دانش‌آموزان است. در مطالعۀ محمد‌بیگی و همکاران (1391)، شیوع اعتیاد به اینترنت در دانش‌آموزان 8/10% بود که 8/2% اعتیاد شدید و 8% اعتیاد خفیف داشتند. میزان اعتیاد به اینترنت در دانش‌آموزان، توسط فلاحی(1391)، 2/13%، در مطالعۀ علوی (1390) 13% و در مطالعۀ خدادوست (1391)، 5/9% گزارش شده است. نادمی و رضوانی (1394) گزارش کردند که 77% از دانش‌آموزان در خطر اعتیاد به اینترنت هستند، در 14% وابستگی به اینترنت، تأثیر مهمی بر کارکرد آنان داشته است و فقط در 9% استفاده از اینترنت تأثیری منفی بر دانش‌آموزان نداشته است. آنها دریافتند که وابستگی به اینترنت به نحو معناداری در دانش‌آموزان پسر و دانش‌آموزان دارای والدین با سطح تحصیلات بالا بیشتر است. در اکثر مطالعات انجام شده در زمینۀ وابستگی به اینترنت، مشخص شده که اعتیاد به اینترنت به نحو معناداری با جنس مرتبط است؛ به‌طوری که معتادان به اینترنت اغلب مذکر، درون‌گرا و افسرده هستند (نستیزانی، 1387: 64- 78).

با توجه به مطالب فوق، بررسی میزان استفاده از فضای مجازی؛ بخصوص اعتیاد اینترنتی در بین نوجوانان ایلامی، امری ضروری است تا بتوان با تحلیل نتایج به دست آمده، سیاست­های درستی را برای مقابله با آسیب‌های فضای مجازی اتخاذ کرد. پژوهش حاضر به دلیل برقراری ارتباط مستقیم با خانواده‌ها و دانش‌آموزان و آسیب‌شناسی واقعیت‌های مربوط به فضای مجازی؛ بویژه اعتیاد اینترنتی از جایگاه ویژه­ای برخوردار است؛ بنابراین می­تواند به برنامه‌ریزی، تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری در نحوۀ برخورد صحیح با تهدیدات فضای مجازی، به خانواده­ها و ارزش‌های آنها کمک کند و هدف اصلی آن، کمک به والدین در تشخیص میزان اعتیاد فرزندان به فضای مجازی و راه‌های شناخت آن است؛ همچنین با ارائۀ پیشنهادهایی، درصدد حل این مشکل روبه‌رشد یا کم کردن میزان تبعات منفی آن می­باشد.

 

روش تحقیق

جامعۀ نمونه و روش نمونه‌گیری

بررسی کمی پژوهش به روش پیمایشی می­باشد و از آن جایی که تحقیق به دنبال کشف پدیدۀ اعتیاد به اینترنت در بین دانش‌آموزان است، جنبۀ توصیفی دارد. گردآوری داده­ها از طریق پرسشنامۀ استاندارد انجام گرفت. کلیۀ دانش‌آموزان دبیرستان‌های شهر ایلام که در سال تحصیلی 95-96 مشغول به تحصیل بودند، جامعۀ آماری پژوهش را تشکیل دادند. حجم نمونه با استفاده از فرمول محاسبۀ حجم نمونه برای مطالعات شیوع و با در نظر گرفتن نتایج مطالعه (محمد‌بیگی، 1391: 121- 148)، با اطمینان 95 درصد و حد اشتباه 5/2 درصد، به تعداد 600 نفر تعیین گردید. روش نمونه‌گیری این مطالعه به صورت تصادفی طبقه‌ای (متناسب) می‌باشد.

 

ابزار گردآوری داده‌ها

 پرسشنامۀ ساختاریافتۀ پژوهش شامل سه قسمت است:

الف) پرسشنامۀ اطلاعات دموگرافیک: که در آن عوامل فردی، نظیر سن، جنس، مقطع و رشتۀ تحصیلی، تحصیلات والدین و میزان آشنایی آنان با کامپیوتر و اینترنت مورد سؤال قرار می‌گیرد.

ب) پرسشنامۀ نحوۀ استفاده از اینترنت: که مدت‌زمان هر بار اتصال به اینترنت، سن شروع استفاده از اینترنت و کامپیوتر، وسیلۀ اتصال به اینترنت، چگونگی و هدف استفاده از اینترنت و بخش مورد استفاده در اینترنت را بررسی می‌کند.

ج) نسخۀ فارسی پرسشنامۀ استاندارد و پایایی اعتیاد به اینترنت یانگ [1]: که توسط کیمبرلی یانگ در سال 1998 ساخته شده است. این پرسشنامه در20 آیتم چند‌گزینه­ای (هرگز، به ندرت، گاهی، اکثراً، اغلب و همیشه) طراحی و به روش لیکرت، از 0 تا 5 نمره‌گذاری شده و نمرۀ کل آن از صفر تا صد متغیر است. پایایی این پرسشنامه در پژوهش‌ها مورد بررسی قرار گرفته است؛ به‌عنوان مثال، ویدیانتو و مک موران (1998)، میزان روایی صوری این پرسشنامه را بسیار بالا ذکر کرده‌اند (امیدوار و سارمی، 2002: 68- 81). پایایی فرم اصلی این پرسشنامه به روش تنصیف برابر با 72/0 و مقدار آلفای کرونباخ آن برابر با 71/0 محاسبه شده است (علوی و همکاران، 1391: 38- 51) کیم و همکاران (1987) در کره، آلفای کرونباخ بیش از 9/0 را به دست آوردند و در پژوهش قاسم‌زاده و همکاران (1386)، آلفای کرونباخ 883/0 به دست آمد (نستیزایی،1387: 67- 81). بر اساس نتایج مطالعۀ درگاهی (1387)، پایایی آن قابل قبول و برابر با 88/0 ذکر شده است. در پژوهش علوی و همکاران (1391)، برای تعیین ویژگی‌های روان‌‌سنجی نسخۀ فارسی آزمون اعتیاد به اینترنت یانگ، روایی همگرا و محتوایی، بازآزمایی (82/0=r)، همسانی درونی (88/0=α) و تنصیف (72/0=r) محاسبه شد. بهترین نقطۀ برش بالینی این پرسشنامه 46 بود.

داده‌ها در دو بخش آمار توصیفى و استنباطى مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. در بخش آمار توصیفى، به بررسى توزیع فراوانى، شاخص‌هاى گرایش مرکزى، شامل میانگین و میانه و شاخص پراکندگى، مانند انحراف معیار و واریانس پرداخته شد و در بخش آمار استنباطی، داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارSPSS  و مدل‌هاى آمارى ضریب همبستگی، رگرسیون چندمتغیرى و کای‌دو، تحلیل گردیدند. در بررسی اولیه، 92 پاسخنامه به دلیل ناقص بودن کنار گذاشته شدند و نمونۀ مورد مطالعه به 583 نفر کاهش یافت.



[1]. Internet Addiction Test: (IAT)

منابع و مآخذ
الف) منابع فارسی
-         اکبری تبار، علی اکبر؛ (1391)، مطالعۀ شبکه­های اجتماعی مجازی: مطالعه موردی شبکه‌های دوره و یو 24، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس.
-         امیدوار، احمدعلی و علی‌اکبر صارمی؛ (۱۳۸۱)، اعتیاد به اینترنت: توصیف، سبب‌شناسی، پیشگیری، درمان و مقیاس‌های سنجش اختلال اعتیاد به اینترنت، مرکز مشاوره و خدمات روان‌شناختی پردیس، مشهد: تمرین.
-         ایمانی، مهدی و خدیجه شیرالی نیا؛ (1394)، «نقش کارکرد و فرآیند خانواده در اعتیاد به اینترنت نوجوانان»، فصلنامۀ مشاوره و روان‌درمانی خانواده، دورۀ 5، شمارۀ 2، شماره پیاپی 18، صص 143-164.
-         بیدی، فاطمه و حسین کارشکی؛ (1396)، اعتیاد به اینترنت از دیدگاه روان‌شناسی، تهران: آوای نور.
-         تهمینه شاوردی، شهرزاد شاوردی؛ (1388)، «بررسی نظرات کودکان، نوجوانان و مادران نسبت به اثرات اجتماعی بازی‌های رایانه‌ای»، نشریۀ تحقیقات فرهنگی ایران، دورۀ 2، 3 - 7، صص 47-76.        
-         حسن‌زاده رمضان؛ (1388)، «اعتیاد به اینترنت در دانشجویان: تهدیدی بر سلامت روان»، مجلۀ  مدیریت بهداشت و درمان (نظام سلامت)، دورۀ 1 شمارۀ 3، صص 79-85.
-         حقیقی، محمد؛ سلمان علوی؛ محمدرضا مرآثی؛ فرشته جنتی فرد و مهدی اسلامی؛ (1389)، «بررسی ارتباط علایم روانپزشکی با اعتیاد به اینترنت در دانشجویان دانشگاه‌های شهر اصفهان»، مجلۀ علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان، جلد ۱۷‌، شمارۀ ۲، صص ۵۷-۶۵.
-         خانجانی، زینب و سعیده اکبری؛ (1391)، «هیجان‌خواهی و وابستگی نوجوانان به اینترنت»، فصلنامۀ علوم تربیتی، سال پنجم، شمارۀ 20، صص 63-75.
-         خسروجردی، محمود و سید آیت‌الله میرزایی؛ (1388)، «بررسی اعتیاد اینترنتی در نوجوانان: مطالعۀ متغیرهای جنس، مقطع تحصیلی و اندازۀ سازمان آموزشی»، فصلنامۀ راهبرد، سال هجدهم، شمارۀ 53، صص 213-225.
-         خواجه موگهی ناهید و مریم علاسوند؛ (1389)، «بررسی متغیرهای شخصیتی پیش‌بینی‌کنندۀ اعتیاد به اینترنت»،  مجلۀ علمی پزشکی جندی‌شاپور، دورۀ 9، شمارۀ 4 (67)، صص 359 – 366 .
-         درگاهی حسین و سیدمنصور رضوی؛ (1386)، «اعتیاد به اینترنت و عوامل مؤثر بر آن در ساکنان منطقۀ 2 غرب تهران»، نشریۀ پایش،  دورۀ  6 (3 )، صص 265- 272.
-         شایق، سمیه؛ حسین آزاد و هادی بهرامی؛ (1388)، «بررسی اعتیاد به اینترنت و رابطۀ آن با ویژگی‌های شخصیتی در نوجوانان تهران»، مجلۀ علمی - پژوهشی اصول بهداشت روانی، سال یازدهم، شمارۀ 2 (پیاپی 42)، صص 149-158.
-         طیوری، امیر؛ محمدرضا میری؛ داوود بهشتی؛ الهه یاری؛ حوریه خدابخشی و غلامرضا عنانی سراب؛ (1394)، «شیوع اعتیاد به اینترنت و ارتباط آن با اضطراب، استرس و افسردگی در دانش‌آموزان متوسطۀ شهر بیرجند در سال 1393، مجلۀ علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، دورۀ 22، شمارۀ 1، صص67- 75.
-         قاسم‌زاده، لیلی؛ مهرناز شهرآرای و علیرضا مرادی؛ (1386)، «بررسی نرخ شیوع اعتیاد به اینترنت در دختران و مقایسۀ دختران معتاد و غیرمعتاد به اینترنت در متغیرهای تنهایی، عزت‌نفس و مهارت‌های اجتماعی»، شمارۀ 1 (پیاپی 3)، صص 32-38.
-         قاسمی وحید و حکیمه ملک‌احمدی؛ (1389)، «تبیین اعتیاد به اینترنت در بین کاربران کافی‌نت‌های شاهین‌شهر»، نشریۀ  پژوهش‌های ارتباطی (پژوهش و سنجش)، دورۀ 17، شمارۀ 4 (64) ، صص 51 – 77.
-         محمدبیگی ابوالفضل؛ علی قضاوی؛ نرگس محمدصالحی؛ فرهاد قمری و عاطفه سعیدی؛ (1388)، «تأثیر وابستگی به اینترنت بر وضعیت تحصیلی دانش‌آموزان دبیرستان‌های شهر اراک»، مجلۀ علمی دانشگاه علوم پزشکی اراک، دورۀ 12 (4)، صص 95-102.
-         ملک‌احمدی حکیمه و اعظم جعفریان؛ (1390)، «آسیب‌شناسی اعتیاد به اینترنت (مطالعه موردی: شاهین‌شهر اصفهان)»، نشریۀ جامعه‌شناسی تاریخی، دورۀ  3، شمارۀ  2، صص 93 – 116.
-         یانگ، کیمبرلی اس و کریستیانو نابکو دآبرو؛ (1395)، اعتیاد به اینترنت، ترجمۀ ربابه سلیمانی، سمیه شکرگزار، سیدمحسن ضمیر و معصومه اللهی، رشت: سمام.
 
ب‌)  منابع انگلیسی
-         Young K.,(2001). Sociopsychiatric Characteristics Of Adolescents Who Use Computers to Excess. Acta Psychiater ScAnd, 104, 217-22.
-         Torres E.,(2010),  UndrestAndIng Internet Addiction:Depression And Social Support. Dissertiation For The Degree Of Doctor Of Philosophy.CaliFornia,San Francisco College Of PrOffessional Psychology, (10), 7-30.
-         Anderson K.,(2001). Internet Use Among College Students. Journal Of American Health College, 50(1):21-6.
-         Kim J.,(2008). The effect Of a R/T Group CounselIng Program on The Internet Addiction Level And Self-esteem Of Internet Addicted University Students. International Journal Of Reality Therapy, 2(4), 4-13.
-         Frangos C., Kiohos A.,(2010), Internet Addiction Among Greek University Students:Demographic Associations With The Phenomenon, Using The Greek Version Of Young’s Internet Addiction Test. Sciences And Applied research, 3(1):49-74.
-         Knerli H.(2005). Anexiety Disorders. Tehran: Growth journal, 19, 39-40. [Text In Persian]
-         Ceyhan A.,(2011). University Students Problematic Internet Use And Communication Skills AccordIng To The Internet Use Purpose. Educational Science Theory And Practice, 11, 269-77.
-         Chang M., Pui Man- Law S.,(2008). Factor structure For Young’s Internet Addiction Test:A Confirmatory Study. Computers In Human Behavior,24, 2597-1619.
-         Christakis DA.,(2010). Internet Addiction: a 21 centurty epidemic.BMC MedicIne, 8(61), 1-4.
-         Kim J., Lau CH., Cheuk K., Kan P., Hui H., Griffiths S.,(2010). Brief Report: Predictors Of Heavy Internet Use And Associations With Health-PromotIng And Health Risk Behaviors  Among Hong Kong University Students. Journal Of Adolescence, 33, 215-20.
-         Young  K.S ,(1996).  Addictive   use  of   the  internet :A  case   that  breaks  the  stereo type . Psychological   Reports، 79, 899-902.
-         Soule LC، Shell LW ،Kleen BA .(2003). Exploring  internet  addiction: Demotgraphic   characteristics   and stereotypes of heavy  internet   users. J  comput   info   sys , 16, 44-47.
-         Lim MI YaenCN.Weinman M.Kozak .k .(2008). Internet  depends in   the  collegiate   population: the role of shyness. 34-48.
-         Soler. J.(2007). Psychology of Cyberspace (Internet addiction causes the collapse of human life) 16.
-         Ferris ، R،Jannifer (2002)،Internet Addiction Disorder: Causes،  Symptoms، and Consequences، Psychology Virginia Tech، jferris@vt. Edu.
-         Duran ،Maria Garcia(2003) ،InternetAddiction Disorder، Allpsych   Journal ، 14 ,110-117.
-         Patrik f. Joyce J .(2008). internet addiction: Reeognition and   interrention.J psychiatNurs, 22(9),  59-60.
-         Young Ks. coner for   online   addiction. Health   and Resurces   for   internet   addicts.; Available from: http://www.addiction. Net. 24. 2004.
-         Colwel، J.payner، I.(2000).Negative   correlates of computer game   play    in   adolescent’s.Br JPsychiatr,  295-310.
-         Lenhart, A., Kahne, J., Middaugh, E., et al,(2008).  video games, and civics. (Report No. 202-415-4500). Washington, DC: Pew Internet and American Life.
-         Ferguson, C. J.(2007). Evidence for publication bias in video game violence effects literature: A metaanalytic review. Aggression and Violent Behavior, 12, 470-482.
-         Anderson, C. A., Gentile, D. A., & Buckley, K. E.(2007).  Violent video game effects. NewYork: Oxford University Press.
-         Hellström et,.(2012). Influences of motives to play and time spent gaming on the negative consequences of adolescent online computer gaming. Computers in Human Behavior . 28, 1387–1379.
-         Kagerer, S.; Wehrum, S.(2014). Sex attracts: Investigating individual differences in attentional bias to sexual stimuli. PLoS ONE, 9,
-         Laier, C.; Schulte, F.P(2013) . Pornographic picture processing interferes with working memory performance. J. Sex Res. 50, 642–652.
-         Schiebener, J.; Laier, C.; Brand, M. (2015).Getting stuck with pornography ? Overuse or neglect of cybersex cues in a multitasking situation is related to symptoms of cybersex addiction. J. Behav. Addict. 4, 14–21.
-         Snagowski, J. Brand, M. (2015) .Symptoms of cybersex addiction can be linked to both approaching and avoiding pornographic stimuli: results from an analog sample of regular cybersex users. Front. Psychol.  6, 653-65.
-         Ferris، R، Jennifer ،(2002).Internet  Addiction  Disorder:Causes،  Symptoms ، and Consequences، Psychology  Virginia  Teah, 141-7.
-         hadadian. F.(2008)  Relationship between some psychological variables with problematic use of the Internet Students.  Master's Thesis Educational psychology martyr Beheshti University.
-         Gonzalez NA .(2008). Internet addiction disorder and itsvelation impulse control MA. Dissertation   USA: Texas   university ،college of psychology. pp: 6-25.
-         Yen JY., Co CH., Yen CF., Wu HY., Yang MJ.,(2007) The Comorbid Psychiatric Symptoms Of Internet Addiction: Attention Deficit And
-         Leen، S.Tessai، W.(2002). Pathological   gambling    in   eating   disorders ، and   psychoactive substance use   disorders ، comorbidity  of   Addictive   and   psychiatric  disorders. 89-102.
-         DInicola MD.,(2004), Pathological Internet Use Among College Students: The Prevalance Of Pathological Internet Use And its correlates. Dissertiation For The degree Of Doctor Of Philosophy.Ohio university, 35-40.
-         larense, p, oliver, j.(2001). Personality psychology theory and applications (translator: kadivar,p ) aeejh publication.
-         Ko CH., Yen JY., Chen CS., Chen CC., Yen CF.,(2008). Psychiatric Comorbidity Of Internet Addiction In College Students. MBL Communication,13(2), 147-53.
-         Suler ،J,(2005) Computer   and   Cyberspace  Addiction، Pioneer Development .
-         Kang، J.E.(1999). The relationship of loneliness، social   anxiety ، coping   stylesand online addiction of PC communication users. Mastersthesis: The   Catholic   University of Korea.
-         Li,T,&Zhang,L.(2004). How College Students' Internet Addiction are Related to Parental Rearing Patterns. Psychological Science (China), 27(3), 662-663.
-         Liu, C. Y., & Kuo, F. Y.(2007). A study of Internet addiction through the lens of the interpersonal theory. CyberPsychology & Behavior,10(6), 799–804.